12. Een sprong in het duister. Nederlandse emigratieliteratuur 1946-1992

Op vrijdag 24 september sprak NL-Lab onderzoeker Ton van Kalmthout zijn oratie uit aan de Universiteit van Leiden. Hierin probeert hij beter zicht te krijgen op de emigratieliteratuur die landverhuizers in de decennia na de Tweede Wereldoorlog begeleidde op de overtocht naar en vestiging in een nieuwe leefomgeving en die voor een deel ook afkomstig was uit andere […]

11. Nederlandse taal- en letterkunde en de cultivatie van nationale identiteit in het wetenschappelijke werk van Joannes Matthias Schrant

Joannes Matthias Schrant (1783-1866) was achtereenvolgens de eerste hoogleraar Nederlandse taal aan de Universiteit van Gent (1818-1830) en hoogleraar Nederlandse taal aan de Universiteit Leiden (1831-1853). Verschillende onderzoekers hebben het wetenschappelijke werk van Schrant besproken en concludeerden dat hij een onbelangrijke en oninteressante figuur was, vooral vanwege zijn onbeduidende rol in de ontwikkeling van de […]

10. Kaas s/maakt Nederland/s

Door Marijn Stouthamer, Marieke Hendriksen (begeleider NL-Lab), Erika Kuijpers (begeleider Vrije Universiteit)

Al sinds de 16e eeuw produceert Nederland veel (harde) kaas, zowel voor export als eigen gebruik. Uit het SCP-rapport Denkend aan Nederland (2019) blijkt, volgens de geïnterviewden, dat kaas Nederland symboliseert en onderdeel vormt van de beleving van de Nederlandse identiteit. Kaas kan dus als kenmerk van Nederland en als onlosmakelijk met Nederland verbonden worden […]

9. Zoethout in primair bronmateriaal en de collecties van Naturalis Biodiversity Center en Rijksmuseum Boerhaave

Binnen NL-Lab onderzoekt Marieke Hendriksen hoe drop deel werd van de Nederlandse identiteit. In het voorjaar van 2021 voerde Wessel Broekhuis als achtergrond bij dat onderzoek een onderzoeksstage uit. Die leidde tot een working paper over zoethout in primair bronmateriaal en twee belangrijke museale collecties: die van Naturalis en Rijksmuseum Boerhaave, beide in Leiden. Leidende vragen […]

8. De retoriek van de Nederlandse stam. Groot-Nederland op de Nederlandsche Taal- en Letterkundige Congressen (1849-1875) volgens letterkundigen en politici

Door Abel van Oosterwijk, Ton van Kalmthout (begeleider), Rik Spanjers (begeleider)

De Nederlandsche Taal- en Letterkundige Congressen (1849-1912) gelden als een mijlpaal in de geschiedenis van de Belgisch-Nederlandse betrekkingen. Ze staan dan ook te boek als een eerste belangrijke stap in de culturele toenadering tussen Vlaanderen en Nederland na de Belgische onafhankelijkheid van 1830. De leden van deze Nederlandsche Taal- en Letterkundige Congressen waren Vlaamse en […]

7. Kaas (s)maakt Nederland(s). Voorstel voor een nieuwe onderzoeksmethode om nationale symbolen mee uit te pakken

Kaas wordt zowel in binnen- als buitenland gezien als een nationaal symbool van Nederland. Nederland produceert al sinds minstens de zestiende eeuw enorm veel (harde) kaas, die mede door de langdurige houdbaarheid ook veelvuldig geëxporteerd werd en wordt. De symbolische betekenis van die productie blijkt ook weer uit het recente SCP-rapport Denkend aan Nederland (2019) waarin zaken […]

6. Over nationale trots, historisch belang, en een verloren gewaand geboortepapier

De geboortepapieren van Nederland. Met dit begrip wordt verwezen naar documenten die, om met minister Ingrid van Engelshoven te spreken, ‘het ontstaan van Nederland markeren’. Over zulke geboortepapieren ging het opeens tijdens de Algemene Beschouwingen van 2019. Coalitiepartijen CDA en VVD pleitten daar voor de permanente tentoonstelling van zulke documenten. In de praktijk bleek het […]

5. Pasen als gemeenschappelijk medicijn

Opvallend veel passiespelen begonnen als reactie op besmettelijke ziektes. Het wellicht wel meest beroemde passiespel, dat van het Beierse dorpje Oberammergau, begon in 1634 toen het dorp Oberammergau een belofte aflegte: als de pest het dorpje zou passeren zonder verdere slachtoffers te maken, dan zou er elke tien jaar een passiespel georganiseerd worden. Sinds 1634 […]

4. Ziekte en zingeving in de late middeleeuwen en vroegmoderne tijd

Een van de vroegste filosofische benaderingen van ziekte (en lijden in bredere zin) vinden we in het Stoïcisme, dat stamt uit de klassieke oudheid, en dat tijdens de late middeleeuwen en vroegmoderne tijd een sterke opleving doormaakte. Centraal in dit denken staat de aanname dat we controle kunnen uitoefenen over onze affectieve reactie op ons […]

3. Corona en de duidingsdrift: een cultuurhistorisch perspectief

De vraag hoe we, als individu en als gemeenschap, om moeten gaan met ziekte is van alle tijden, maar dient zich momenteel met ongekende urgentie aan. Overheden roepen burgers op om met zijn allen de corona-curve af te vlakken door middel van social distancing. Juist in het medisch gepaste afstand tot elkaar bewaren vinden we […]

2. Een korte geschiedenis van epidemische luchtwegaandoeningen: behandelingen

For English, click here. Vorige week besprak ik dat sinds de oudheid tot diep in de negentiende eeuw werd gedacht dat veel besmettelijke ziekten werden veroorzaakt door de invloed van hemellichamen, weersverschijnselen en het klimaat – iets wat we in het Nederlands nog terug zien in de term ‘bezoeking’ en de uitdrukking ‘kou vatten’.[1]Dit verklaart […]

1. Een korte geschiedenis van epidemische luchtwegaandoeningen: begrip

Nadat premier Rutte op 13 en 15 maart vergaande maatregelen afkondigde om de covid-19 epidemie beter te kunnen beheersen, stelden meerdere mensen mij als medisch historicus de vraag ‘hoe we dat dan vroeger deden’. Waarmee men bedoelde: hoe gingen mensen, in Nederland en daarbuiten, in het verleden om met epidemieën van luchtweginfecties? Het korte antwoord […]